صیانت از محیط زیست

محیط زیست شامل همه جانداران و غیر جانداران و عوامل طبیعی که همه موجودات زنده تشکیل دهنده هر اکوسیستم است و هرگونه آلودگی که کیفیت یک اکوسیستم را تغییر یا تحت تاثیر قرار دهد و باعث ورود آسیب و تخریب آن شود و آثار زیان بار کوتاه مدت یا بلند مدت، ناشی از فعالیتهای انسانی، همراه داشته باشد؛ آلودگی محیط زیست شناخته می شود؛ مانند: آلودگی آب و هوا، جنگل زدایی و تغییرات اقلیمی .

کشورها یا مستقلا دارای قوانین محیط زیستی هستند یا به سبب عضویت در معاهدات بین المللی موظف به پیگیری و اجرای مسئولیتهای معاهداتی خود در قوانین داخلی می­باشند. بنابراین در مورد مجازات ایجاد آلودگی زیست محیطی در ایران، قوانین داخلی و بین المللی (تعهدآور)، مجری است.

از نظر حقوقی، تخریب محیط زیست جرمی است که مجازات‌هایی را برای مرتکب در پی دارد. این مجازات‌ها می‌توانند کیفری (مانند حبس و جریمه) یا مدنی (جبران خسارت وارد شده به اشخاص یا محیط زیست) باشند. قانون اساسی و قوانین عادی، از جمله قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، برای حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از تخریب آن، مقرراتی را وضع کرده‌اند.

قوانین و مقررات در مورد تخریب محیط زیست چه می گوید؟

اصل ۵۰ قانون اساسی:  طبق اصل ۵۰ قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست وظیفه عمومی است و در خصوص آلودگی و تخریب محیط زیست، صرف ممنوعیت آن اعلام شده و همانند سایر جرایم، مجازات ایجاد آلودگی زیست محیطی در ایران به قوانین مجازات و طبق ماده ۱۱ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، به سازمان حفاظت از محیط زیست واگذار گردیده است؛ هم­چنین رسیدگی، اتخاذ تصمیم و عمل جهت جلوگیری از آلودگی محیط زیست وظیفه سازمان مذکور است.

قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست: این قانون، آلودگی و تخریب محیط زیست را جرم دانسته و برای آن مجازات‌هایی تعیین کرده است.

قانون مجازات اسلامی: برخی از مواد این قانون نیز در خصوص جرایم زیست‌محیطی قابل اعمال است.

قانون مسئولیت مدنی: این قانون به جبران خسارات ناشی از تخریب محیط زیست می‌پردازد.

انواع مجازات‌ها:

مجازات‌های کیفری: شامل حبس و جریمه نقدی است که بر اساس قانون برای مرتکبان جرایم زیست‌محیطی در نظر گرفته می‌شود.

مجازات‌های مدنی: شامل جبران خسارت‌های وارد شده به اشخاص (مانند خسارت‌های جانی، مالی و معنوی) و همچنین خسارت‌های وارد شده به محیط زیست است.

مسئولیت:

مسئولیت مدنی: هر فرد یا نهادی که به محیط زیست آسیب برساند، مسئول جبران خسارات وارده است، حتی اگر این خسارات به اشخاص ثالث وارد شده باشد.

مسئولیت کیفری: در صورتی که تخریب محیط زیست مصداق جرم باشد، مرتکب مشمول مجازات کیفری خواهد شد.

رسیدگی قضایی:سازمان حفاظت محیط زیست وظیفه رسیدگی به جرایم زیست‌محیطی و پیگیری قضایی آنها را دارد.

دعاوی زیست‌محیطی: افراد و نهادهای ذی‌نفع می‌توانند با مراجعه به مراجع قضایی، جبران خسارات وارده به خود یا محیط زیست را مطالبه کنند.

اهمیت حفظ محیط زیست: با توجه به اینکه حفاظت از محیط زیست وظیفه عمومی است، همه افراد باید در این زمینه مسئولیت‌پذیر باشند و از تخریب آن جلوگیری کنند.