حفاری های غیرمجاز؛ رخداد همیشگی پهنه باستانی جنجان(ممسنی)

نمناکی و تردی خاک در زمستان، توجیه استفاده از طبیعت بکر و خاص پهنه باستانی در موسم زمستان و بهار، وجود زمینه ذهنی عمومی در پی تبلیغات پر سر و صدای اوایل دهه هشتاد مبنی بر کشف یک شهر تاریخی در منطقه سروان جنجان، از جمله عواملی بوده‌اند که با شروع موسم بارندگی و سرما و با پوست اندازی مراتع، با حفره ها و چاله هایی عمیق و یا سطحی روبرو می شویم که این گودالها بسان زخمی بر این پهنه، توسط متجاوزین، جویندگان و قاچاقچیان اشیاء عتیقه و تاریخی زده میشود. مانند سطوحی با مختصات طول و عرض جغرافیایی (۵۴۱۴۴۱ و ۳۳۴۴۵۲۶ -۵۴۱۴۹۰ و ۳۳۴۴۴۹۶ – ۵۴۱۲۲۴ و ۳۳۴۴۴۶۲) که کاملا واضح است. مشاهده صحنه زخمی کردن مراتع و کوه در فصل طبیعت گردی و کوهنوردی، تأثیرهای منفی خود را دارد. تجاوزهایی به میراث باستانی و تاریخی کشور که شایسته چشم پوشی از طرف عموم و دستگاه‌های متولی نیست.

پیشینه پهنه باستانی روستای سروان جنجان: نخستین مطالعه و ثبت پهنه تاریخی جنجان توسط هرتسفلد در سال ۱۹۲۴ میلادی انجام گرفت. در سال ۱۹۳۵ دومین مطالعه باستان شناسی توسط اورل صورت گرفت و گزارش ایشان به وجود دو پایه ستون درون ویرانه‌های یک قلعه قدیمی اشاره داشت. سومین کاوش در سال ۱۹۵۹ توسط گروه مشترک ایران و ژاپن انجام گرفت که نتایج آن در دانشگاه توکیو منتشر شد. طبق بررسی گروه مشترک ایران-استرالیا، پهنه باستانی سروان جنجان در سال ۱۳۸۳ در نقشه باستان‌شناسی منطقه فهلیان به ثبت رسید.

در اوایل دهه هشتاد خورشیدی، کاوش ها و بررسی های باستان شناسی در منطقه سروان جنجان به صورت جدی تر و قوی تری با حضور پژوهشگران داخلی و خارجی (ایران-استرالیا) و با کمک گیری از تجهیزات مدرن و شیوه های نوین انجام گرفت که طبق گزارش ها و پژوهشهای مستمر (عسکری، پاتس، پیتری ۱۳۸۳) در پهنه باستانی سروان جنجان، وجود استقرار هایی از دوره های پیش از تاریخ، عیلامی، هخامنشیان نشان داده شد. نتایج قطعی پژوهشها و گمانه زنی ها با لایه نگاری و شناخت دوره های استقراری محوطه سروان جنجان، دیدگاه جدیدی پیرامون موضوع وجود سکونتگاه از دوره‌های هخامنشیان را ارائه و محکم کرد.

قانون در این مسئله چه می گوید؟ آیا حفاری در اماکن تاریخی جرم است؟ ماده ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی در این موضوع، صریحا ممنوعیت حفاری در محوطه اماکن تاریخی را تشریح و روشن کرده و در این خصوص زوایای گوناگون آن را بررسی کرده است. قانونگذار جوانب مسئله را مانند ماده ۱۲۷ قانون مجازات عمومی سال ۱۳۴۷ و ماده ۴۷ قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۶۲ نیز در نظر گرفته است و در این مواد قانونی ذکر شده، موضوع جرم، وسایل ارتکاب جرم، مجازات ها و روش های پیشگیرانه به تفصیل آمده است. مسئله حفاری های غیرمجاز و جوانب آن در محوطه های تاریخی طبق دستورالعمل های سازمان میراث فرهنگی جهت تفسیر مسائل تخصصی لازم است اما از حوصله این جستار خارج است.

هر چند اطلاع‌رسانی، احساس مسئولیت و پیگیری در جهت جلوگیری از بروز چنین اعمال مجرمانه ای از طرف اداره میراث فرهنگی شهرستان وجود دارد، اما طرح مسئله کمبود نیرو و بودجه همواره مطرح و واضح است. بنابراین در جهت تقویت نظارت‌ها و مراقبت‌ها پیشنهاد می‌شود ظرفیت های موجود در منطقه بررسی و به کار گرفته شود. دهیاری ها و نیروی های بسیج مردمی اولین گزینه هایی هستند که می توانند ضمن کمک به احصاء شرایط پهنه به دستگاه مربوطه، صیانت و مراقب قابل قبولی را در این عرصه انجام دهند که در این خصوص فرمانداری محترم توان کمک به مسئله را دارد.
دورنما: حفاظت از محوطه ها و نیز آثار و نقوش تاریخ باستانی موجود در شهرستان یک فرصت است که رویه خاصی برای حفاظت، بهره برداری های اقتصادی و علمی را از نهادهای دولتی و بخش خصوصی طلب می کند. به موازات نیز، دستگاه دولتی متولی با کمک کارشناسان باستان شناس، فضای لازم را برای ایجاد چنین شرایطی فراهم کند که این منوط به ارائه برنامه هدف گذاری شده در ابعاد کشوری، استانی و محلی است. این ایده‌آل تا انجام کار فاصله زیادی دارد اما سوداگران بدون در نظر داشتن چنین برنامه ها و نیز آشنایی با ضعف های موجود، در فصل هایی خاص، تحت عنوان عشایر، زنبوردار یا گردشگر در این مناطق قرار گرفته و به اقدام به حفاری می کنند.
حفاظت از میراث تاریخی و باستانی به معنای پاسداری از هویت، شناسنامه تاریخی و تمدنی که سیر تحولات تاریخی یک سرزمین در گرو آثار به جا مانده از دل تاریخ بوده و حفاظت و مراقبت از آنها یک وظیفه و مسئولیت است

*عکس ها مربوط به فروردین ۱۴۰۱ است