به مناسبت روز جهانی خَر

حیوان‌ها همواره در چرخه حیات انسانی حضور داشته‌اند و هر یک از آن‌ها به گونه‌ای، تداوم حرکت بخشی از آن چرخه را تضمین می‌کند.

شماری از حیوانات در حوزه اقتصادی نیز نقش بسیار ارزنده‌ای داشته‌اند و دارند. گرچه با پیشرفت تکنولوژی برخی از گونه‌های حیوانات به مرور زمان جایگاه اقتصادی خود را نزد انسان‌ها از دست داده‌اند، این وضعیت به معنای آن نیست که از نقش تاریخی آنان در حیات اقتصادی انسان‌ها غافل شویم.

هشتم مه، «روز جهانی خر» است. ایده تجلیل از این حیوان و نام‌گذاری روزی به نام آن، نخست نزد دکتر رازق، دانشمند زیست‌شناس پاکستانی، شکل گرفت.

او در سال ۲۰۱۰ با مطرح کردن اهمیت تاریخی خر در جایگاه حیوانی که نقش اساسی در حیات اجتماعی- اقتصادی انسان‌ها داشته است، خواست تا روزی برای تجلیل از این موجود به‌شدت آرام تعیین شود. این ایده کم‌کم در سراسر جهان هواخواهان خود را یافت و دست آخر در سال ۲۰۱۸، «روز جهانی خر» در تقویم درج شد.

دلیل انتخاب روزی به این عنوان، تجلیل و پاسداشت از زحماتی است که خر در روند تکامل تمدن انسانی بر دوش گرفته است.

بدون کمک خرها، تصور دستیابی بشر به دنیای مدرن، دست‌کم با این روند و در این مقطع، دشوار است. این حیوانات سرسخت، پیش از ظهور نیروی بخار یا الکتریسیته، نیروی محرکه لازم را برای ادامه حیات و تولید ثروت در اختیار بشر گذاردند.

به همین دلیل، بسیاری وجود و همزیستی خرها را برای جوامع انسانی به اندازه نوشتن، سفالگری، و علم فلزات اساسی و مهم می‌دانند. مهد تربیت خر را در جایگاه حیوان باربر، به شمال آفریقا و کناره رود نیل نسبت می‌دهند.

گفته می‌شود که از چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح، خر در کنار انسان‌ها به خدمت مشغول بوده است. این حیوان تقریبا ستون اساسی حمل‌ونقل دنیای قدیم بود و هزاران سال، بار حرکت انسان‌ها و لوازم و بارهاشان بر روی کمر این حیوان قرار داشت.

بر مبنای این نیاز، اهلی کردن و تربیت خر در جایگاه حیوانی باربر و فرمانبردار، در سراسر جامعه انسانی گسترش یافت.

تا اختراع ماشین بخار، این خر بود که با استقامت و بردباری، بار بازرگانان را کیلومترها انتقال می‌داد و به دلیل نیاز کمتر آن به خوراک در قیاس با حیوانات دیگر باربر، بهترین گزینه برای مسافت‌های طولانی به شمار می‌رفت.