ماجرای طرح ایرانرود چیست؟

طرح ساخت کانال اتصال دریای خزر به خلیج فارس از سال‌های دههٔ ۳۰ خورشیدی مطرح بوده‌است.

دو مسیر پیشنهادی ایران‌رود: مسیر غربی (خلیج فارس) و مسیر شرقی (دریای عمان)
کارشناسان طرح‌هایی برای ساخت این کانال از مسیرهای مختلف ارائه کرده‌اند. ساخت کانالی بن‌بست از دریای خزر به کویر لوت (کانال لوت) نیز مطرح شده‌است. هم‌چنین برخی کارشناسان از متصل کردن دریای خزر به دریاچهٔ ارومیه دفاع می‌کنند. همچنین روسیه نیز به دلیل وابستگی به مسیر طولانی دریایی، که از تنگه‌های بسفر و داردانل و کانال سوئز، که تحت کنترل کشورهای ترکیه و مصر (متحدان آمریکا) بود، به‌منظور تماس از طریق دریا با کشورهایی همچون چین و هند، به ساخت این طرح، علاقه‌مند بود. این طرح اگرچه تاکنون به‌طور رسمی مطرح نشده‌است، اما مخالفان و موافقانی دارد.

موافقان به درآمدهای سرشار ناشی از انتقال نفت، گاز، محصولات پتروشیمی و سایر کالاها از آسیای میانه به خلیج فارس، و تغییر، و بهبود آب و هوای ایران بر اثر ریزش‌های ناشی از تبخیر آب کانال و جلوگیری از ادامهٔ روند کویری شدن ایران، کاهش شدید هزینه‌های ناشی از حمل و نقل داخلی کالا، گسترش شیلات در حاشیهٔ کانال و قابل استفاده کردن بخش‌های عظیمی از زمین‌های کویری ایران اشاره می‌کنند.

مخالفان نیز به غیر عملی بودن این طرح با توجه به اختلاف سطح آب دریای خزر نسبت به آب‌های آزاد، احتمال زیر آب رفتن زمین‌های شمال کشور، مشکلات عبور از رشته‌کوه‌های البرز، خطر شور شدن منابع آب شیرین و فاجعهٔ زیست‌محیطی و … اشاره می‌کنند.

اگر فرض کنیم تمام چالش های آکوسیستمی این طرح تمام چالش های طبیعی این طرح هم راه حلی براش در نظر گرفته شده با توجه به وضعیت اقتصاد کشور که نه الی ده سالی هست رو به کوچک تر شدن رفته و همچنین سختی اجرای این طرح و هزینه بسیار زیاد طرح فعلا غیرممکن بنظر می رسد.

نخستین طرح توسط هومان فرزاد در سال ۱۳۴۵ نوشته شده که وی این طرح را به سازمان پژوهش های علمی کشور ارائه داد. بر اساس این طرح باید میان دریای خزر و خلیج دریاچه‌هایی ایجاد شود تا این دو دریا به هم متصل بشوند. در این ارتباط سه نقطهٔ پست در ایران شامل چالهٔ جازموریان ،دشت لوت و دیگری هم دشت کویر در نظر گرفته شد.

سال‌ها بعد طرح دیگری هم توسط مسعود قمی به میر حسین موسوی  نخست‌وزیر وقت ارائه شد. ساخت این کانال در دوران دولت هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی نیز بررسی شد. مرکز پژوهش های مجلس نیز ساخت این کانال را بررسی کرده‌است.

سپس محمد شاهبداغی ، با استفاده از مدلسازی کامپیوتری از آخرین نقشه‌های ناسا ضمن اثبات محصور بودن سه دشت جازموریان، لوت و دشت کویر طرح ایجاد سه دریاچه  را با استفاده از حفر ۱۲۶ کیلومتر تونل در شمال و جنوب جازموریان و پمپاژ آب در دو مرحله به ارتفاع ۵۰۰ متر به کویر لوت و  ایجاد یک کانال ۲۱ کیلومتری جهت انتقال آب به دشت کویر عملاً مسئولان و مخالفان این پروژه را به چالش دعوت کرد.

ایرانرود پس از سال‌ها بحث و جدل درباره پروژه انتقال آب دریای خزر به سمنان و مناطق کویری کشور، سرانجام این پروژه در مجلس، ردیف بودجه گرفت.

سرانجام  این طرح که مسکوت مانده بود احمدی نژاد در فروردین  ۱۳۹۱ آن  را کلنگ زنی کرد. ولی دولت روحانی، آن را ادامه نداد تا اینکه در انتهای سال ۱۳۹۷ گفته شد با موافقت شخص رییس جمهور، این انتقال، ردیف بودجه گرفته است ولی بازهم خبری از اجرای آن نیست./.

همچنین گفته شده طرح های دیگری دراینباره  سال های اخیر نیز طراحی و منتشر شده است ولی فعلا به مرحله تصویب قانونی نرسیده است./.