رونمایی از آثار تضعیف رودخانه فهلیان

می گویند درد را از طرف که بخوانیم همان درد است. در زمان شروع فصل بارش های پائیزه و زمستانه در منطقه و به واسطه تخریب و کاهش سالانه سطح و تراکم جنگلی، پوشش مراتع و تبدیل آنها به زمین های کشاورزی، با خراش دادن این زمین ها برای زرع و کشت دیم یا آبی، روان آبها سطح حاصلخیز این اراضی را با خود همراه و به رودخانه فهلیان سرازیر می کند.رودخانه فهلیان در مهمترین قسمت تغذیه ای خود، به شدت کف روبی شده و توان و امکان صاف و زلال کردن این حجم از گل و لای و آب رفت را ندارد (طبق تصاویر مربوط به فروردین ماه سال مشخصات جغرافیایی و زمانی که در عکس موجود است) و با وجود فاصله زمانی زیاد با آخرین بارش های سیل آسا، اما حجم گل آلودی این رودخانه، دال بر رنجور بودن اسکلت و ساختمان بستر رودخانه است.

حال به همان مفهوم درد می‌رسیم که از یک طرف سالانه با سطح انبوهی از فرسایش لایه های سطحی خاک بواسطه سیلاب‌های فصلی می رسیم و دیگری توان پایین رودخانه فهلیان که امکان مقاومت در برابر گل و لای را نداشته و این مواد آبرفتی به تدریج شکل و ریخت بستر را تحت تاثیر ناهنجاری ها قرار خواهد داد.

دستورالعمل ها چه می گویند؟

دستورالعمل های زیست محیطی مورد تایید وزارت نیرو در جهت حفاظت و نگهداری این چنین منابع طبیعی مهم، جوانب کار را در نظر داشته است. در مورد تخریب بستر رودخانه ها، مواردی چون کاهش ظرفیت تصفیه ای و پاک کنندگی رودخانه، کاهش غلظت اکسیژن کف رودخانه، افزایش دمای آب رودخانه در پایین دست، نابودی تدریجی زیست بوم اطراف رودخانه، افزایش شوری آب به کرات عنوان شده است. با بررسی مستقل یا وابسته هر یک از فرایندها تخریب می توان به آثار زیانبار و برگشت ناپذیر با  قابلیت تجدیدپذیری بسیار کم پی برد و چه بسا نابودی یک رودخانه توأم با نابودی زیستگاه‌های مختلف موجودات زنده بخصوص زیستگاههای انسانی خواهد بود. در موضوع مطروحه  نیز در منابع علمی متعدد از منظر هیدرولوژی، زیست محیطی، بوم شناسی این فرایندها بررسی و تحلیل شده اند. به عنوان مثال حذف بسترهای کم عمق و یا کاهش مساحت بخش هایی از رودخانه، کاهش سرعت آب را به همراه دارد. این کاهش سرعت آب سبب افزایش ته نشینی مواد آبرفتی، آلی و غذایی در بستر رودخانه است و نتیجه این خواهد بود که جلبک ها و علوفه ها در کف بستر رشد می کند.

برای تایید این موضوع کافی است سری به تغییر شکل بستر نزدیک به پل قدیمی و نیز حاشیه نزدیک به روستای گر فهلیان بزنیم تا با تغییر ریخت کناره ها و تغییر پوشش از سنگریزه و شن به علوفه و گل و لای بیشتر آشنا شویم. در ادامه این موضوع و اتفاقی که در رودخانه فهلیان رخ داده، افزایش تدریجی رشد جلبک ها و گونه های گیاهی و مرتعی ناشی از فرسایش خاک های مراتع و زمین های زراعی بالا دست است که رسوب املاح و بسترهای حل شده خاک در سیلاب‌ها و روان آبها، باعث ته نشین شدن خاک های ناشی از فرسایش در مناطق بالادست به طرف پایین دست است و با این وضعیت انتظار داریم مواد سمی منتشره از جلبک‌ها وارد آب شوند.با رسوب گل و لای بر کف رودخانه، کاهش تدریجی نفوذ پذیری آب رودخانه نسبت به منابع آب زیرزمینی صورت می گیرد.

با تغییر جنس کف رودخانه شاهد هستیم که گونه های گیاهی بومی این رودخانه به خاطر تغییر جنس بستر و افزایش گل و لای در حال از بین رفتن هستند. لمس چنین واقعیتی با مشاهده بستر فعلی آمیخته و گل و لای نسبت به بسترهای آمیخته با ماسه و ریگ کاملا مشهود است. در رودخانه فهلیان برداشت از بستر رودخانه بدون در نظر گرفتن اصل جانمایی بوده که باعث جابجایی جهت جریان رودخانه، تخریب کناره ها و زمین زراعی اطراف منجر می شود.

کافی است نگاهی به کناره های تخریب شده مجاور پل جدید بیاندازیم تا نابودی ریخت رودخانه را بیشتر باور کنیم.

تمام شرایط و وضعیت شرح داده شده بستر در کنار دستورالعمل‌ها و مکانیسم‌های یک تیزر با اعلان زنگ خطر بزرگ برای جلوگیری از کف روبی بستر رودخانه های منطقه است که  نزدیکترین و ملموس ترین رودخانه که نقش بسیار مهمی در اقتصاد، تداوم حیات وحش در محیط زیست منطقه، گردشگری و غیره دارد، رودخانه شیو در بخش سورنا دهستان پشتکوه شهرستان رستم جریان دارد.

شفافیت، درخشندگی، زلالی و نیز تغییر رنگ رودخانه با فاصله زمانی مناسب پس از بارندگی و تصفیه آبهای ناشی از سیلاب ها و تبدیل آب گل آلود به رنگ آبی از نشانه های تاثیرگذاری مثبت نقش تصفیه کنندگی لایه‌های بستر رودخانه شیو است که آن را از یک رودخانه زخمی و با بستر تحلیل رفته مانند فهلیان متمایز می‌کند. اینجاست که طلب می‌شود برای حفظ ذخایر ارزشمند طبیعی که به واسطه طی شدن هزاران سال تداوم زیستی در محیط ایجاد شده است تلاش کرد و اصل توسعه در خدمت حفط محیط زیست (به عنوان اساس توسعه پایدار) را پاس بداریم. رودخانه ها منبع و منشاء اقتصاد در منطقه هستند و تهدید و تخریب این شریانهای حیاتی، مرگ اقتصاد و محیط زیست را به دنبال دارد.