از دیدگاه زمین‌شناسی، کوه‌ها سامانه‌هایی پویا و همواره در حال دگرگونی‌اند. آنچه امروز به صورت رشته‌کوهی باشکوه دیده می‌شود، نتیجه میلیون‌ها سال حرکت صفحات تکتونیکی، فعالیت‌های آتشفشانی، فرسایش و دگرگونی پوسته زمین است. حتی اکنون نیز، در اعماق زمین، نیروهایی در حال فعالیت هستند که برخی کوه‌ها را هر سال چند میلی‌متر بالاتر می‌برند و برخی دیگر را آرام‌آرام فرسوده می‌کنند.

به گزارش رخداد جنوب به نقل از خبرآنلاین، کوهستان‌ها تنها بخشی از چشم‌انداز طبیعی زمین نیستند. آن‌ها در شکل‌گیری اقلیم، هدایت چرخه آب، پراکندگی گونه‌های گیاهی و جانوری و حتی مسیر تمدن‌های انسانی نقشی اساسی ایفا کرده‌اند. بسیاری از رودخانه‌های بزرگ جهان از ارتفاعات سرچشمه می‌گیرند و میلیون‌ها انسان زندگی خود را مدیون آبی هستند که از برف و یخ کوهستان‌ها تأمین می‌شود.

شناخت کوه‌ها، در واقع شناخت بخشی از تاریخ سیاره زمین است؛ تاریخی که هنوز پایان نیافته است.

سیاره‌ای که هرگز آرام نیست

اگرچه سطح زمین جامد به نظر می‌رسد، اما در زیر این پوسته سخت، دنیایی پرجنب‌وجوش است. بخش بیرونی زمین از صفحاتی عظیم تشکیل شده که «صفحات تکتونیکی» نام دارند. این صفحات مانند قطعات یک پازل غول‌پیکر روی لایه‌ای نرم‌تر به نام سست‌کره حرکت می‌کنند.

سرعت این حرکت بسیار کم و معمولاً تنها چند سانتی‌متر در سال، یعنی تقریباً به اندازه رشد ناخن انسان است. با این حال، همین جابه‌جایی آرام در طول میلیون‌ها سال، چهره زمین را بارها دگرگون کرده است. گاهی دو صفحه از یکدیگر دور می‌شوند و اقیانوس‌های جدیدی شکل می‌گیرند. گاهی کنار هم می‌لغزند و زمین‌لرزه ایجاد می‌کنند. اما زمانی که دو صفحه به یکدیگر برخورد می‌کنند، یکی از باشکوه‌ترین پدیده‌های زمین‌شناسی رخ می‌دهد و کوه زاده می‌شود.

زادگاه بلندترین رشته‌کوه‌های جهان

بیشتر رشته‌کوه‌های مرتفع جهان نتیجه برخورد صفحات قاره‌ای هستند. هنگامی که دو قاره به هم نزدیک می‌شوند، هیچ‌کدام به آسانی به زیر دیگری فرو نمی‌رود. در نتیجه، فشار حاصل از این برخورد باعث می‌شود لایه‌های سنگی چین بخورند، روی هم رانده شوند و به تدریج ارتفاع بگیرند.

رشته‌کوه هیمالیا، که بلندترین قله‌های جهان را در خود جای داده است، نمونه‌ای برجسته از این فرایند به شمار می‌رود. حدود ۵۵ میلیون سال پیش، صفحه هند با صفحه اوراسیا برخورد کرد. برخوردی که هنوز هم ادامه دارد. به همین دلیل، هیمالیا هر سال چند میلی‌متر بلندتر می‌شود، هرچند هم‌زمان فرسایش بخشی از این افزایش ارتفاع را جبران می‌کند.

در دل همین رشته‌کوه، قله اورست با ارتفاع ۸٬۸۴۹ متر از سطح متوسط دریا قرار گرفته است.

همه کوه‌ها به یک شکل متولد نمی‌شوند.