چرا دیگر هیچ پرنده‌ای نمی‌خواند؟

زاگرس رشته‌کوهی است که از غرب تا جنوب‌غربی ایران امتداد دارد. حیات وحش منطقه زاگرس اگر نه بی‌نظیر که کم‌نظیر است، به‌گونه‌ای که این منطقه وسیع یکی از مراکز شناخته‌شده جهان از نظر تنوع زیستی به شمار می‌رود.

شوربختانه در دهه‌های گذشته به دلایل گوناگون از جمله دخالت انسان در عرصه‌های آن، کاهش بارندگی سالانه و گرم‌شدن محسوس زمستان‌ها تعادل طبیعی موجود در منطقه کاهش یافته یا حتی از بین رفته است تا جایی که تعداد قابل ملاحظه‌ای از موجودات آن در معرض انقراض قرار گرفته‌اند.

از بین‌رفتن تنوع زیستی زاگرس و حضور میهمان ناخوانده‌ای به نام ریزگردها در سال‌های گذشته و پیشروی روزافزون زمین‌های کشاورزی در جنگل‌های زاگرس وضعیت را بدتر کرده است.

علاوه بر اهمیت زیست‌محیطی زیست‌بوم زاگرس، این رشته‌کوه و مناطق تحت پوشش آن بخشی از هویت اجتماعی-فرهنگی هر ایرانی محسوب می‌شود که خود موجب ایجاد حساسیت زیاد عموم مردم نسبت به هرگونه خبری از این منطقه می‌شود. بنابراین حفظ زاگرس برای هر ایرانی از جنبه‌های مختلف اهمیت دارد. مهم‌ترین گیاه این عرصه یعنی درختان بلوط به عنوان اولین موجود زنجیره‌های غذایی به عنوان غذای برخی جانوران از جمله تعداد زیادی از حشرات محسوب می‌شوند که تحت شرایطی با بالارفتن تراکم جمعیت آنان به آفت تبدیل می‌شوند.

پروانه برگ‌خوار سفید بلوط یکی از این حشرات به شمار می‌رود که در صورت مساعدشدن شرایط برای نشو و نمای آن ممکن است خسارت زیادی به درختان بلوط وارد کند.

نوزادان (لاروهای) این پروانه با تغذیه از بافت برگ بلوط موجب زیان شدید به این گیاه باارزش می‌شوند.

حشرات، متنوع‌ترین موجودات زنده روی کره زمین هستند. قدمت وجود آنان (برای شکل‌های ابتدایی حدود ۵۰۰ میلیون سال)، تعداد گونه‌ها (بیش از یک میلیون گونه توصیف‌شده) و تنوع سازگاری‌های این موجودات (حضور در همه زیستگاه‌های شناخته‌شده به جز آب‌های شور) در هیچ گروهی از موجودات دیده نشده است.

برخلاف تصور عموم، فواید حشرات بی‌شمار است و حیات بدون وجود آنان در شکل کنونی قابل تصور نیست. گرده‌افشانی بسیاری از گیاهان که غذای انسان را تشکیل می‌دهند، تولید محصولات باارزش مانند عسل، کمک به تجزیه بقایای گیاهی و جانوری در طبیعت، استفاده از برخی حشرات در مهار زیستی آفات و نیز استفاده از آنان در برخی پژوهش‌های علمی، بخشی از خدمات این جانوران کوچک به بشر به شمار می‌روند.

با وجود فواید زیادی که برشمردیم، کمتر از یک درصد حشرات، زیان‌آور محسوب می‌شوند. این گروه از حشرات با خسارت به انسان یا دام و نیز محصولات کشاورزی، مرتعی و جنگلی تأثیر خود را می‌گذارند. بسیاری از حشرات نیز ارتباط نزدیکی با گیاهان دارند و با وجود اینکه حدود ۶۰ درصد حشرات شناخته‌شده گیاهخوار هستند، تعداد کمی از آنان به گیاهان خسارت اقتصادی وارد می‌کنند که با نام «آفت» شناخته می‌شوند. بنا به دلایل موجه و غیرموجه بیشتر تمرکز مطالعات انجام‌شده به‌ویژه در کشور ما روی این دسته از حشرات بوده است و شاید به همین دلیل بیشتر مردم به سودمندی این موجودات به اندازه کافی آگاهی ندارند. همین موضوع ضرورت توجه رسانه‌ها به بازتاب واقعی از بخش مهمی از طبیعت کشور یعنی حشرات را نشان می‌دهد.

پروانه برگ‌خوار سفید بلوط
پروانه‌ها گروهی پرتعداد از حشرات به شمار می‌روند که بیش از ۱۵۰ هزار گونه از آنان در دنیا و بیش از چهار هزار گونه از آنان در ایران گزارش شده است. به علاوه، پروانه‌ها از شناخته‌شده‌ترین حشرات در بین عموم مردم محسوب می‌شوند.

ارتباط بین آنان و گیاهان نیز از هر گروه دیگر حشرات بیشتر است. پروانه‌های کامل از مایعات به‌ویژه شهد گیاهان تغذیه می‌کنند و آفت محسوب نمی‌شوند. کرم ابریشم از شناخته‌ترین پروانه‌ها به شمار می‌رود که با تولید ابریشم طبیعی اهمیت اقتصادی زیادی دارد؛ با وجود این تعدادی از لاروهای پروانه‌ها با تغذیه از قسمت‌های مختلف گیاهان ممکن است موجب خسارت شوند. پروانه برگ‌خوار سفید از این گروه از حشرات است. تنها میزبان این حشره که علاوه بر ایران در عراق و ترکیه نیز انتشار دارد، بلوط است و دوره فعالیت آن از اواخر بهار تا اوایل آبان ادامه خواهد داشت. پروانه‌های سفیدرنگ عمر کوتاهی دارند (حدود هفت روز)، اما در همین مدت حدود صد عدد تخم می‌گذارند. تخم‌ها نیز در مدت کوتاهی به لارو تبدیل می‌شوند و همین لاروها هستند که به برگ بلوط خسارت می‌زنند. کمتر از صد سال از کشف این پروانه در منطقه کردستان عراق گذشته است، اما شواهد نشان می‌دهد زندگی این پروانه با زندگی درختان بلوط ارتباط بسیار طولانی و تنگاتنگی داشته است. علاوه بر این پروانه، حشرات دیگری (از جمله چند گونه پروانه) نیز روی درختان بلوط زندگی می‌کنند.

بدیهی است در حالتی که اکوسیستم حاکم بر زاگرس در تعادل باشد امکان افزایش ناگهانی جمعیت هر کدام از حشرات که ما آن را طغیان می‌نامیم وجود ندارد، اما با به‌هم‌خوردن تعادل موجود در اکوسیستم جنگل زاگرس امکان طغیان هر کدام از حشرات گیاهخوار بلوط و به‌ویژه پروانه‌ها وجود دارد. به همین دلیل راه‌حل اساسی برای حفظ پایدار زاگرس برگرداندن تعادل به شیوه‌های مختلف به منطقه است./.

منبع: کبنا نیوز